Người cao tuổi thường dễ gặp tai nạn hoặc bệnh lý đột ngột, vì vậy việc nắm vững kỹ năng sơ cứu cơ bản là rất quan trọng. Dưới đây là những tình huống thường gặp và cách xử trí:
Ngã (Falls)
- Nguy cơ: 1/4 người trên 65 tuổi bị ngã mỗi năm. Có thể gây rách da, chấn thương đầu, gãy xương.
- Yếu tố nguy cơ: thị lực kém, khó nghe, yếu cơ, ít vận động, bệnh lý ảnh hưởng thăng bằng (tiểu đường, tim mạch, bệnh tuyến giáp), thuốc gây chóng mặt, suy giảm trí nhớ.
- Xử trí:
- Giúp người bệnh bình tĩnh, thở đều.
- Hỗ trợ họ xoay người, chống tay gối để đứng lên.
- Tìm điểm tựa chắc chắn để đứng dậy.
- Sau khi đứng, cho ngồi nghỉ và khuyến khích đi khám trong ngày.
- Khi gọi cấp cứu: Nếu nghi ngờ chấn thương nặng, không cho di chuyển, gọi 115. Nếu ngừng thở, tiến hành CPR.
Vết cắt và trầy xước (Cuts and Scrapes)
- Đặc điểm: Da người cao tuổi mỏng, dễ rách, lâu lành, dễ nhiễm trùng.
- Vết thương nhẹ:
- Rửa tay sạch.
- Rửa vết thương bằng nước sạch hoặc khăn vô trùng.
- Làm sạch vùng xung quanh bằng xà phòng kháng khuẩn.
- Lau khô, băng bằng gạc vô trùng.
- Thay băng thường xuyên.
- Vết thương nặng/chảy máu nhiều:
- Gọi cấp cứu ngay.
- Ép chặt bằng gạc sạch trong 10 phút.
- Nếu có dị vật lớn, không rút ra, ép quanh để cầm máu.
- Dấu hiệu nhiễm trùng: đỏ lan rộng, sưng, đau tăng, chảy dịch, sốt → đi khám ngay.
Bệnh do nóng và lạnh (Heat- and Cold-related Illness)
- Người cao tuổi dễ rối loạn điều hòa thân nhiệt.
- Nắng nóng – say nắng (Heatstroke):
- Triệu chứng: sốt cao >40°C, thở nhanh, chóng mặt, buồn nôn, da đỏ, lơ mơ, không ra mồ hôi.
- Xử trí: gọi cấp cứu, đưa vào chỗ mát, làm mát bằng nước lạnh, khăn ướt, quạt. Nếu ngừng thở → CPR.
- Lạnh – hạ thân nhiệt (Hypothermia):
- Triệu chứng: run, da lạnh tái, lú lẫn, thở chậm, tim chậm, cơ cứng.
- Xử trí: gọi cấp cứu, đưa vào nơi ấm, thay quần áo khô, mặc nhiều lớp, quấn chăn, dùng túi sưởi (không đặt trực tiếp lên da).
Vấn đề tim mạch (Cardiovascular Problems)
- Đột quỵ (Stroke): nhớ quy tắc FAST:
- F: mặt xệ một bên
- A: yếu tay chân
- S: khó nói
- T: gọi cấp cứu ngay
- Nhồi máu cơ tim (Heart Attack):
- Triệu chứng: đau ngực, khó thở, đau lan ra tay, lưng, cổ; buồn nôn, chóng mặt.
- Ở nữ giới có thể thêm: lo âu, mệt mỏi bất thường, đau bụng, buồn nôn.
- Xử trí: gọi cấp cứu, cho nghỉ ngơi, nới lỏng quần áo, hỗ trợ dùng thuốc nitroglycerin nếu có. Nếu ngừng thở → CPR.
Đào tạo sơ cứu và CPR
Tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Người chăm sóc nên tham gia khóa học sơ cứu và CPR cơ bản để sẵn sàng ứng phó. Có thể liên hệ Hội Chữ thập đỏ hoặc các tổ chức y tế địa phương để đăng ký.
Tóm tắt
- Người cao tuổi dễ gặp ngã, vết thương ngoài da, bệnh do thời tiết, và bệnh tim mạch.
- Nguyên tắc chung: giữ bình tĩnh, hỗ trợ an toàn, gọi cấp cứu khi cần, và thực hiện CPR nếu ngừng thở.
- Chuẩn bị: học sơ cứu, trang bị dụng cụ y tế cơ bản, theo dõi sức khỏe thường xuyên.
