Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò rất lớn trong việc kiểm soát đường huyết ở người lớn tuổi. Việc lựa chọn đúng thực phẩm giúp giữ đường máu ổn định, tránh tăng – giảm thất thường và hạn chế nguy cơ biến chứng. Vậy người cao tuổi bị tiểu đường nên ăn gì, kiêng gì và ăn như thế nào là hợp lý?
1. Tổng quan ngắn gọn về bệnh tiểu đường ở người già
Tiểu đường (đái tháo đường) là bệnh rối loạn nội tiết kéo dài, khi đường trong máu luôn ở mức cao. Nếu không kiểm soát tốt, bệnh có thể gây tổn thương đến tim mạch, mắt, thận, thần kinh và nhiều cơ quan quan trọng khác.
Trong đó, tiểu đường tuýp 2 là dạng thường gặp nhất ở người từ 45 tuổi trở lên. Cơ thể lúc này hoặc kháng insulin, hoặc không tạo đủ insulin để đưa đường vào trong tế bào. Chính vì vậy, việc điều chỉnh lối sống – đặc biệt là chế độ ăn – rất cần thiết với người lớn tuổi.
2. Chế độ ăn cho người già bị tiểu đường: Nên ăn gì?
Dinh dưỡng đúng giúp giảm đường huyết và cải thiện chỉ số HbA1C một cách an toàn. Người lớn tuổi cần ăn đủ chất, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, ít tinh bột nhanh và tăng cường chất xơ.
2.1 Nhóm tinh bột tốt
Người tiểu đường không nên bỏ hẳn tinh bột, mà cần chọn loại có chỉ số đường huyết thấp, giàu chất xơ:
- Khoai lang
- Gạo lứt, gạo lứt đỏ
- Bắp, củ từ
- Các loại đậu: đậu lăng, đậu Hà Lan
- Ngũ cốc nguyên hạt
Lượng tinh bột mỗi bữa nên vừa phải (tương đương nắm tay), cung cấp khoảng 50–60% năng lượng khẩu phần nhưng phải chọn loại tinh bột phức hợp.
2.2 Nhóm thực phẩm giàu chất xơ
Chất xơ làm chậm hấp thu đường, giúp đường huyết duy trì ổn định sau bữa ăn.
Gợi ý:
- Rau xanh: cải bó xôi, cải thìa, rau mầm, cải xoăn
- Bí đỏ non, cà rốt, củ cải
- Quả bơ, các loại củ giàu chất xơ
- Rau họ cải như bông cải xanh
2.3 Chất béo tốt
Người già nên tăng cường chất béo không bão hòa để giảm mỡ máu và hỗ trợ tim mạch.
Nguồn chất béo lành mạnh:
- Quả bơ
- Các loại hạt: hạnh nhân, óc chó, hạt điều, mè, hướng dương
- Cá giàu omega-3: cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi
- Đậu nành và sản phẩm từ đậu nành
Tổng lượng chất béo chiếm khoảng 25–30% năng lượng mỗi ngày.
2.4 Chất đạm
Người cao tuổi cần khoảng 0,8g protein/kg cân nặng/ngày.
Nguồn đạm tốt:
- Thịt nạc
- Cá
- Trứng
- Đậu phụ, đậu nành
- Sữa không đường
2.5 Uống đủ nước
Nên uống khoảng 40 ml/kg cân nặng/ngày, trừ khi có bệnh lý phải hạn chế dịch theo hướng dẫn bác sĩ.
3. Người lớn tuổi bị tiểu đường nên tránh gì?
Một số thực phẩm có thể khiến đường huyết tăng nhanh hoặc gây hại lâu dài:
3.1 Giảm tối đa chất béo xấu
- Đồ chiên rán, thức ăn nhanh
- Chất béo chuyển hóa
- Sữa nguyên kem, phô mai béo
- Dầu dừa, dầu cọ, mỡ động vật
3.2 Hạn chế muối
- Giảm thực phẩm đóng hộp, đồ muối chua
- Không dùng nhiều nước chấm
- Dưới 2g muối/ngày
3.3 Ăn ít đường đơn và tinh bột hấp thu nhanh
- Bánh ngọt, kẹo, nước ngọt
- Cơm trắng, bún, phở, miến, khoai tây chiên
3.4 Tránh rượu bia
Rượu bia chứa nhiều calo và có thể làm đường huyết dao động mạnh.
4. Những sai lầm phổ biến trong ăn uống của người tiểu đường
- Cắt bỏ hoàn toàn tinh bột và trái cây – khiến cơ thể thiếu năng lượng.
- Ăn nhiều thịt đỏ – dễ tăng cholesterol và hại tim mạch.
- Loại bỏ hoàn toàn chất béo – không tốt, vì cơ thể vẫn cần chất béo tốt.
- Hiểu sai về đường – đường không chỉ nằm ở đồ ngọt mà còn ở cơm, bánh mì, ngũ cốc, mì, sốt đóng hộp…
- Ăn quá ít hoặc bỏ bữa – gây tụt đường huyết nguy hiểm.
5. Thực đơn mẫu một ngày cho người cao tuổi bị tiểu đường
Bữa sáng
- Phở bò: 100g bánh phở, 40g thịt bò
- Rau xanh luộc
- Rau thơm, hành lá (không dùng quá nhiều nước béo)
Bữa phụ
- 200 ml sữa không đường
Bữa trưa
- 1,5–2 chén cơm lưng (khoảng 100g)
- 50g thịt nạc
- 60g đậu phụ
- 200g rau cải luộc
- 5ml dầu ăn
- Trái cây ít ngọt
Bữa tối
- 2 chén cơm lưng
- 120g cá trắm rán áp chảo
- 30g thịt băm
- 150g rau muống luộc
- Trái cây chín lượng nhỏ
