Một chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong quản lý bệnh tiểu đường, đặc biệt là ở người lớn tuổi. Việc lựa chọn đúng loại thực phẩm có thể giúp kiểm soát đường huyết, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Những điểm chính
- Dinh dưỡng là yếu tố then chốt trong kiểm soát bệnh tiểu đường ở người cao tuổi.
- Kết hợp hợp lý tinh bột giàu chất xơ, đạm nạc và chất béo tốt giúp ổn định đường huyết, hạn chế dao động nguy hiểm.
- Chế độ ăn cho người tiểu đường không hề khắt khe hay nhàm chán. Làm việc với chuyên gia dinh dưỡng hoặc tham khảo các công thức nấu ăn phù hợp có thể giúp bạn xây dựng thực đơn phong phú và dễ áp dụng.
Vì sao ăn uống lành mạnh lại quan trọng với người bị tiểu đường?
Khi ăn uống, đường trong thức ăn sẽ được chuyển hóa thành glucose đi vào máu. Với người bị tiểu đường, cơ thể không thể kiểm soát lượng đường huyết tăng cao như người khỏe mạnh. Nếu không được kiểm soát, người lớn tuổi có thể rơi vào tình trạng tăng đường huyết nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến hôn mê do nhiễm toan ceton.
Đường huyết tăng cao kéo dài còn gây nhiều biến chứng: bệnh thận, tổn thương võng mạc, nhồi máu cơ tim, đột quỵ…
Tin vui là: một chế độ ăn giàu dinh dưỡng, ít chất béo và ít calo có thể giúp kiểm soát đường huyết, giảm nguy cơ biến chứng.
Nhu cầu dinh dưỡng của người lớn tuổi bị tiểu đường như thế nào?
Bước đầu tiên là hiểu các nhóm chất ảnh hưởng thế nào đến đường huyết:
1. Carbohydrate (Tinh bột)
Tinh bột và đường trong thực phẩm được chuyển hóa thành glucose. Vì vậy, quản lý lượng carbohydrate là yếu tố quan trọng nhất.
- Theo CDC (Mỹ), người tiểu đường nên nhận khoảng 50% năng lượng hằng ngày từ carbohydrate – ưu tiên loại tốt.
- Carbohydrate phức hợp (ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, đậu…) được tiêu hóa chậm, giúp đường huyết tăng từ từ.
- Nên ăn lượng tinh bột tương đương giữa các bữa để hạn chế dao động đường huyết.
Thực phẩm giàu carbohydrate lành mạnh gồm:
- Rau củ, trái cây
- Các loại đậu, đậu lăng
- Ngũ cốc nguyên cám: yến mạch, lúa mạch, kiều mạch…
- Bánh mì – ngũ cốc nguyên hạt
- Hạt khô, các loại hạt dinh dưỡng
2. Protein (Chất đạm)
Đạm cung cấp axit amin giúp phục hồi mô, duy trì khối cơ – rất quan trọng với người lớn tuổi vì sau 40 tuổi, cơ bắp suy giảm tự nhiên.
Đạm tiêu hóa chậm, ít ảnh hưởng đến đường huyết và giúp no lâu.
- Người lớn tuổi nên ăn khoảng 1,0 – 1,2 g đạm/kg cân nặng/ngày.
Ví dụ: người nặng 68 kg nên ăn 68–82 g đạm mỗi ngày. - Nên chia đều lượng đạm vào các bữa chính và bữa phụ.
Nguồn đạm nạc tốt gồm:
- Gà, gà tây, cá
- Thịt bò nạc
- Trứng
- Đậu phụ
- Sữa và sữa chua ít béo
- Các loại hạt, đậu, đậu lăng
3. Chất béo
Không phải tất cả chất béo đều xấu!
Chất béo tốt tiêu hóa chậm và ít làm tăng đường huyết, nhưng ăn quá nhiều vẫn có thể gây tăng cân và giảm độ nhạy insulin.
Nên ưu tiên chất béo tốt:
- Bơ (avocado)
- Các loại hạt
- Hạt chia, hạt lanh
- Dầu oliu, dầu hướng dương, dầu đậu phộng
Người lớn tuổi bị tiểu đường nên ăn bao nhiêu bữa?
Ăn uống đúng giờ, lượng tinh bột ổn định giữa các bữa sẽ giúp giữ đường huyết ổn định, tránh tụt – tăng bất thường.
Số gram carbohydrate mỗi bữa phụ thuộc tuổi, cân nặng, mức độ vận động. Chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp xây dựng thực đơn phù hợp.
Thực phẩm người tiểu đường nên hạn chế
1. Đường và chất tạo ngọt
Bánh ngọt, kẹo, nước ngọt, mật ong… đều làm đường huyết tăng nhanh.
2. Tinh bột tinh chế
Ví dụ: bánh mì trắng, mì trắng.
Chúng bị mất chất xơ nên tiêu hóa nhanh và làm đường tăng mạnh.
3. Thực phẩm nhiều chất béo bão hòa
Thịt xông khói, xúc xích, bơ động vật…
Chúng làm tăng mỡ máu và nguy cơ bệnh tim.
4. Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán, snack… chứa nhiều chất béo xấu.
5. Thực phẩm chế biến sẵn
Pizza đông lạnh, đồ hộp, bánh quy… nhiều muối, đường và chất béo.
6. Rượu bia
Có thể làm tụt đường huyết khi dùng chung với thuốc điều trị, đồng thời hại gan.
Phương pháp “Đĩa ăn cho người tiểu đường”
Đây là cách đơn giản để chia khẩu phần hợp lý mỗi bữa:
Dùng đĩa 23 cm và chia như sau:
✔ 1/2 đĩa: Rau củ không chứa tinh bột
Ví dụ: cà rốt, bắp cải, dưa leo, cần tây, bông cải…
✔ 1/4 đĩa: Đạm nạc
Gà, cá, trứng, đậu, hạt, sữa ít béo…
✔ 1/4 đĩa: Tinh bột tốt
Khoai, gạo lứt, yến mạch, trái cây, sữa chua, đậu…
✔ Thức uống: Nước lọc hoặc đồ uống ít calorie
Tránh đồ ngọt, ưu tiên nước lọc, trà không đường, cà phê đen.
Kết luận
Chế độ ăn cho người tiểu đường không hề đơn điệu hay khắt khe. Với sự hỗ trợ của chuyên gia dinh dưỡng và lựa chọn thực phẩm phù hợp, người lớn tuổi hoàn toàn có thể:
- Giữ đường huyết ổn định
- Ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm
- Tăng cường sức khỏe tim mạch
- Duy trì cân nặng hợp lý
- Sống khỏe mạnh và năng động hơn
